Inspireert Louis Le Roy tot werkelijk ‘groene’ architectuur?

Het is een elementaire vraag die elke ruimtelijk ontwerper of planner –van het landschap tot een enkel woonhuis- zich dient te stellen: voor wie of voor wat ontwerp ik nu eigenlijk? Degene die de directe opdracht geeft en betaalt voor het ontwerp, is vaak niet de uiteindelijke gebruiker. Daarnaast heeft een ontwerp óók betekenis voor mensen die geen gebruiker zijn: een gebouw manifesteert zich in de stad, het drukt een visie uit en beïnvloedt indirect de hele samenleving. Architectuur en planning zijn aldus disciplines met invloed op de gehele maatschappij. Kunstenaar Louis Le Roy (1924-2012), ging in zijn boek ‘Natuur uitschakelen, natuur inschakelen’ en project Ecokathedraal in het Friese Mildam nog veel verder: elke steen die hij legde relateerde hij aan de mens, maatschappij en vooral de natuur. Deze week maken we een uitstapje naar de kunst voor een lesje omgevingsbewustzijn, én een training in werkelijk ‘groen’ ontwerpen.

Natuur uitschakelen, natuur inschakelen

Louis Le Roy had radicale gedachten over de omgang met natuur. In zijn boek Natuur uitschakelen, natuur inschakelen beschouwde hij de resultaten van menselijke planning in de stad en op het platteland vanuit het gezichtpunt van het ecosysteem. Wat is het effect van al die straten, pleinen en stenen gevels op het ecologische systeem? Is het goed voor de natuur dat het platteland bestaat uit akkers met per perceel een monocultuur van één gewas? Leidt dit niet tot een verarming, ja zelfs verwoesting van het ecologische systeem?

-Le Roy trok de conclusie dat door de focus op menselijke behoeften het ecologische systeem in onbalans is. Het Nederlandse landschap is tot op de vierkante centimeter gepland en gecontroleerd. Zelfs natuurparken worden met regelmatig onderhoud in toom gehouden. Door de totale controle door de mens heeft het natuurlijke systeem simpelweg de tijd en de ruimte niet om zich te ontwikkelen.

Pas als het systeem dat wel krijgt, treedt beterschap in. Niet dat de mens zich helemaal moet terugtrekken, integendeel. Juist in het samengaan van menselijke arbeid en vrije natuurontwikkeling ontstaat een ongekende vormenrijkdom. Tussen het door mensen gestapelde bouwwerk schieten bloemen op, het wordt gedurende de tijd langzaamaan overwoekerd, muizen wonen tussen de kieren. Mens én natuur werken zodoende samen toe naar een climax: een veelheid van vormen, een ongekende soortenrijkdom.

Wilde tuinen

In een paar openbare groenprojecten bracht Le Roy zijn inzichten in de praktijk. De 1 km lange en 13 meter brede tussenberm van de Kennedylaan en Europalaan in Heerenveen werd in de jaren ’70 door Le Roy en bewoners ingericht met los gestapelde stenen, paadjes en lukraak rondgestrooide bloemzaden, vervolgens kreeg de natuur de vrijheid om het werk af te maken. Anno 2013 is de strook een massieve wildernis in een verder keurig aangeharkte wijk.

Ook in de Groningse wijk Lewenborg ging Le Roy met de bewoners aan de slag. Ook hier werd intuïtief gestapeld met stenen en is vrijelijk geplant en gezaaid. Wederom met een wildernis als resultaat, zij het dat bewoners hier gedurende de tijd bleven doorbouwen en er een betere balans is tussen menselijke arbeid en natuurontwikkeling.

 

Ecokathedraal

Het dichtste bij Le Roy’s ideaal komt zijn natuurproject in het plaatsje Mildam. Op een stuk weiland van vier hectare liet hij de gemeente het puin van de afgebroken gevangenis storten en begon dit te stapelen tot muurtjes, wallen en blokken van gestapeld baksteen. Nadat hij een eerste deel had gerealiseerd,  liet hij het aan de natuur en richtte zich op een volgend stuk . Zodoende namen dieren en planten bezit van zijn structuren, tot grote vreugde van de maker. Hij bestudeerde de natuurontwikkeling en verwerkte zijn ervaringen in de ontwikkeling van nieuwe structuren. Zo maakte hij bijvoorbeeld taps toelopende stapelingen van stenen, omdat hij had ontdekt dat daarmee het regenwater diep kon infiltreren in het volume en dit een voedingsbodem werd voor mossen en andere kleine planten. Daarmee, en met andere toepassingen, ontstond werkelijk wisselwerking tussen mens en natuur.

Le Roy noemde zijn project de Ecokathedraal: een gesammtkunstwerk dat is ontstaan in een zeer langdurig samenwerkingsverband van mensen, planten en dieren en dat tot een climax leidt van cultuur en natuur. Volgens Le Roy zijn overal Ecokathedralen te realiseren. De vrije, creatieve energie van mensen kan worden aangewend om samen iets moois te bouwen, het over te geven aan de natuur, weer verder te bouwen, over te geven enzovoorts. Het is vooral belangrijk om er de tijd voor te nemen, natuur ontwikkelt nu eenmaal erg langzaam. Vandaar dat het de Ecokathedraal in principe geen realisatiedatum heeft. Het project gaat zo lang door als men de natuur zijn gang laat gaan.

 

Uitdaging

In een tijd dat ‘groen’ het modewoord is in architectuur, is het interessant om het radicale werk van Le Roy af te zetten tegen de wijze waarop architecten in overeenstemming met de natuur proberen te ontwerpen. Binnen de bouwpraktijk wordt veel aandacht besteed aan milieuaspecten, alleen spitst de aandacht zich toe op het terugdringen van het energiegebruik en het toepassen van herbruikbare materialen met lage productielast. De wijze waarop gebouwen hun lokale milieu beïnvloeden –laat staan bevorderen- wordt nauwelijks meegenomen in het ontwerpproces. Dat is jammer, want te midden van de globale problemen die worden uitgetekend, staat óók het plaatselijke ecologische systeem onder druk.

Kan een gebouw een plek bieden aan zowel mensen als planten en dieren? –Daarmee een actieve bijdrage leverend aan de plaatselijke soortenrijkdom en een rijker ecologisch systeem? Het is tijd dat de architect opstaat die de ideeën achter Le Roy’s ecokathedraal opneemt in een bruikbaar gebouwontwerp en de nieuwe standaard zet voor maatschappelijk én ecologisch bewust ontwerpen. Wie durft?

Pepijn Bakker, mei 2013

Volg hier de tweewekelijkse update van dit blog op twitter.

Klik hier voor een artikel over het Heerenveense project aan de Kennedylaan op website archined.nl en klik hier voor de officiële website van de Ecokathedraal.

—————————————-

Volgende keer dalen we weer af naar het zuidoosten van Nederland. In het Limburgse Heerlen is één van de mooiste gebouwen van de Nieuwe Zakelijkheid te vinden: Warenhuis Schunck (1935) van architect Frits Peutz (1896-1974). Bijzonder aan het warenhuis, is dat het op een perfecte manier de stijlkenmerken van de Nieuwe Zakelijkheid typeert, terwijl Fritz Peutz met evenveel gemak een traditionalistische kerk of een statig natuurstenen raadhuis realiseerde. Wat dreef deze virtuoze, maar voortdurend van stijl veranderende architect?

Tot volgende week!

—————————————-

Pepijn Bakker (1981) is regiocoördinator West van de Bond Nederlandse Architecten (BNA) en gastdocent bij masterproject ‘Studio Amsterdam’, faculty of architecture, TU Delft. Voorheen werkte hij onder andere bij architectenbureaus Koen van Velsen en MVRDV en was hij betrokken bij diverse onderzoeksprojecten, onder andere naar de ruimtelijke effecten van bevolkingskrimp. Klik hier voor meer informatie.

Deze weblog biedt een overzicht van Nederlandse architectuur en planning van de laatste 100 jaar. Het doel is het overbruggen van de kloof tussen hoe architecten en stedenbouwers enerzijds en het grote publiek anderzijds over de gebouwde omgeving praten en schrijven. Door architectuur vanuit de discipline voor een groot publiek te beschrijven, wordt bijgedragen aan een beter begrip over en weer en worden de architectuur- en stedenbouwpraktijk opnieuw als maatschappelijke disciplines gepositioneerd. Klik hier voor een uitgebreidere motivatie.

 

Advertenties

2 thoughts on “Inspireert Louis Le Roy tot werkelijk ‘groene’ architectuur?

  1. Je kunt ook je eigen tuin zo inrichten natuurlijk. Dat is wat ik ook doe. Het waarnemen van ecologische processen in wording is sowieso fascinerend. De diversiteit steigt exponentieel als je maar beperkt ingrijpt en vooral niet zwaar bijstuurt (bvb gazon maaien elke week of perkjes in stand houden). Bovendien krijg je een enorme hoeveelheid tijd terug om ervan te genieten. Dus, ja gewoon doen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s